Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να παρουσιάσει την οικονομική ασφυξία ως στρατιωτική νίκη, ενώ η Τεχεράνη αρνείται να συνθηκολογήσει - Τα πέντε σενάρια της σύγκρουσης, η στρατηγική σημασία των Στενών του Hormuz και η πραγματική εμβέλεια του ιρανικού πυραυλικού οπλοστασίου
(upd 2) Καταιγιστικές είναι οι εξελίξεις στο ιρανικό ζήτημα.
Έντονη κινητικότητα καταγράφεται στον άξονα Ισραήλ–ΗΠΑ, καθώς ο Ισραηλινός υπηρεσιακός πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu επιχειρεί να πείσει τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump να επαναλάβει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν, την ώρα που η πολιτική του επιβίωση βρίσκεται υπό αμφισβήτηση.
Σύμφωνα με το Axios, ο διευθυντής της Mossad, Roman Gofman, στενός συνεργάτης του Netanyahu, βρίσκεται στην Ουάσιγκτον για επαφές με τον επικεφαλής της CIA, John Ratcliffe, ενώ ενδέχεται να μεταβεί στο Μαϊάμι για συνάντηση με τον Αμερικανό απεσταλμένο Steve Witkoff.
Ωστόσο, ο Trump εμφανίζεται απρόθυμος να εγκρίνει νέα στρατιωτική κλιμάκωση, προκρίνοντας τη συνέχιση του ναυτικού αποκλεισμού, την οικονομική πίεση και τη διερεύνηση διπλωματικής συμφωνίας με την Τεχεράνη.
Η στάση αυτή υποστηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που ανησυχούν για τις συνέπειες μιας νέας περιφερειακής ανάφλεξης.
Την ίδια στιγμή, ο Netanyahu έχει χάσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενώ ο Gadi Eisenkot έχει λάβει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Στην ισραηλινή αντιπολίτευση εντείνονται οι φόβοι ότι ο απερχόμενος πρωθυπουργός θα μπορούσε να προκαλέσει στρατιωτική κρίση με το Ιράν, δυσχεραίνοντας τις προσπάθειες πολιτικής αλλαγής.
Μάλιστα, ισραηλινά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η στρατιωτική ηγεσία δεν διαπιστώνει άμεση ανάγκη επίθεσης στην Τεχεράνη.
Είναι προφανές πως η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εισέρχεται σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση, κατά την οποία η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή δεν έχει μεταφραστεί σε πολιτική επικράτηση.
Έπειτα από περισσότερο από οκτώ μήνες πολέμου, οικονομικού αποκλεισμού και αλλεπάλληλων διπλωματικών πρωτοβουλιών, ο Donald Trump επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει την έννοια της νίκης, δηλώνοντας πλέον ότι η Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται συμφωνία με την Τεχεράνη.
Η τοποθέτηση αυτή, στις 12 Νοεμβρίου, δεν αποδεικνύει αμερικανική αυτοπεποίθηση.
Αντιθέτως, μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση αναγνώριση των ορίων μιας στρατηγικής που φιλοδοξούσε να επιβάλει τους όρους της στην Ισλαμική Δημοκρατία μέσω στρατιωτικών πληγμάτων και οικονομικού στραγγαλισμού.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ από το Ιράν.
Αυτό είναι δεδομένο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν μπορούν να μετατρέψουν αυτή την υπεροχή σε διαρκή γεωπολιτικό έλεγχο, εξαναγκάζοντας ένα κυρίαρχο κράτος να εγκαταλείψει τις αμυντικές δυνατότητες και τα στρατηγικά του συμφέροντα.
Μέχρι στιγμής, η Τεχεράνη έχει αποδείξει ότι η στρατιωτική πίεση δεν συνεπάγεται αυτομάτως πολιτική υποταγή.
Η αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής
Η απόφαση του Trump να απομακρύνει ουσιαστικά τον αντιπρόεδρο JD Vance από τη διπλωματική διαχείριση του ιρανικού ζητήματος είναι χαρακτηριστική της αμερικανικής αμηχανίας.
Ο Vance είχε αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στις διαπραγματευτικές προσπάθειες, ενώ είχε συνδέσει το πολιτικό κόστος του πολέμου με τις εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικάνων.
Αντί, όμως, η Ουάσιγκτον να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της σύγκρουσης, ο Trump προτίμησε να στρέψει την προσοχή του αντιπροέδρου σε καταγγελίες περί διαφθοράς σε πολιτείες που διοικούνται από Δημοκρατικούς.
Η μετατόπιση αυτή αποκαλύπτει μια βαθύτερη αντίφαση: η αμερικανική κυβέρνηση επιμένει ότι έχει σχεδόν εξουδετερώσει την ιρανική στρατιωτική ισχύ, αλλά εξακολουθεί να θεωρεί αναγκαίους τον ναυτικό αποκλεισμό, τις οικονομικές κυρώσεις και τη διαρκή απειλή νέων επιθέσεων.
Εάν το Ιράν έχει πράγματι ηττηθεί αποφασιστικά, γιατί απαιτείται η συνέχιση ενός τόσο δαπανηρού μηχανισμού πίεσης;
Η απάντηση βρίσκεται στη διαφορά μεταξύ στρατιωτικής καταστροφής και στρατηγικής ήττας.
Οι υποδομές μπορούν να βομβαρδιστούν, αλλά η πολιτική βούληση, η γεωγραφία και η δυνατότητα ασύμμετρης αντίδρασης δεν εξαλείφονται με αεροπορικές επιδρομές.
Τα πέντε σενάρια για τις ΗΠΑ και η στρατηγική αντοχή της Τεχεράνης
Το πρώτο σενάριο αφορά την επίτευξη επίσημης συμφωνίας.
Η μεσολάβηση του Κατάρ έχει αναδείξει ένα σχέδιο δύο ημερών, με άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, αποδέσμευση μέρους των ιρανικών κεφαλαίων και επανέναρξη της πρόσβασης επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα επέτρεπε την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz ανοίγοντας τον δρόμο για συνομιλίες σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Ο υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi έχει διατηρήσει την ιρανική πρόταση στο τραπέζι.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία: παρά τις αμερικανικές κατηγορίες, η Τεχεράνη δεν έχει απορρίψει τη διπλωματία. Απαιτεί, ωστόσο, συγκεκριμένα ανταλλάγματα και εγγυήσεις αντί για μονομερείς παραχωρήσεις.
Το δεύτερο σενάριο είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον: μια συμφωνία χωρίς επίσημη επικύρωση.
Οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να περιορίσουν σταδιακά τις εχθρικές ενέργειες, επιτρέποντας τη διέλευση περισσότερων πετρελαιοφόρων και μειώνοντας την ένταση του αποκλεισμού, χωρίς τελετή υπογραφής ή πολιτική αναγνώριση συμβιβασμού.
Για τον Trump, μια τέτοια διευθέτηση θα προσέφερε τη δυνατότητα να αποφύγει την εικόνα της υποχώρησης.
Για την Τεχεράνη, θα αποτελούσε πρακτικό αποτέλεσμα της ανθεκτικότητάς της.
Το τρίτο σενάριο είναι η παράταση της πολιορκίας.
Ο Marco Rubio υποστηρίζει τη διατήρηση ισχυρής οικονομικής πίεσης, με την προσδοκία ότι η εξάντληση της ιρανικής οικονομίας θα υποχρεώσει την ηγεσία της χώρας να αποδεχθεί αμερικανικούς όρους.
Πρόκειται για μια πολιτική που μεταφέρει σημαντικό μέρος του κόστους στον άμαχο πληθυσμό.
Οι περιορισμοί στο εμπόριο, στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και στις ενεργειακές εξαγωγές δεν αποτελούν αφηρημένους γεωπολιτικούς μηχανισμούς. Επηρεάζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η ιρανική θέση, όπως εκφράστηκε από τον Mohammad Bagher Ghalibaf, είναι ότι η χώρα δεν πρόκειται να αποδεχθεί επ' αόριστον μια κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης».
Το τέταρτο σενάριο και το επικρατέστερο αφορά τη συνέχιση ενός πολέμου χαμηλότερης έντασης: επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, κυβερνοεπιθέσεις, ναυτικά επεισόδια και δράση περιφερειακών συμμάχων.
Το πέμπτο είναι η επιστροφή στη γενικευμένη σύγκρουση, ενδεχομένως έπειτα από ένα αιματηρό επεισόδιο ή μια λανθασμένη εκτίμηση.
Αυτός είναι και ο μεγαλύτερος κίνδυνος της αμερικανικής στρατηγικής: μια υποτιθέμενα ελεγχόμενη πολιορκία μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ενός πολύ ευρύτερου πολέμου.
Τα Στενά του Hormuz και το όριο της αμερικανικής ισχύος
Η στρατηγική σημασία των Στενών του Hormuz αποτελεί ίσως το ισχυρότερο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα της Τεχεράνης. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη, όπου ακόμη και περιορισμένες διαταραχές στη ναυσιπλοΐα προκαλούν διεθνείς οικονομικές αναταράξεις.
Ο Trump ισχυρίζεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ελέγχουν την κατάσταση. Όμως τα επανειλημμένα περιστατικά επιθέσεων σε εμπορικά πλοία δείχνουν ότι ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός δεν ισοδυναμεί με απόλυτο έλεγχο της θαλάσσιας περιοχής.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, οι ασύμμετρες ιρανικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν τη ναυσιπλοΐα και το ενεργειακό κόστος, παρά τη σημαντική αποδυνάμωση των συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων της χώρας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν δεν υφίσταται βαρύ οικονομικό πλήγμα. Ο αποκλεισμός περιορίζει τις πετρελαϊκές εξαγωγές, στερεί κρατικά έσοδα και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις. Αποδεικνύει, όμως, ότι υπάρχει και αντίστροφο κόστος για τη διεθνή οικονομία.
Η γεωγραφία προσφέρει στην Τεχεράνη ένα πλεονέκτημα που δεν μπορεί να εξουδετερωθεί αποκλειστικά με αεροπλανοφόρα. Η Ουάσιγκτον μπορεί να επιβάλλει αποκλεισμό, αλλά δυσκολεύεται να εγγυηθεί ταυτόχρονα την ανεμπόδιστη κίνηση των εμπορικών πλοίων.
Οι ιρανικοί πύραυλοι και η ευρωπαϊκή διάσταση
Στο πλαίσιο αυτής της αντιπαράθεσης, ο Trump επιχειρεί να παρουσιάσει το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα ως άμεση απειλή όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για την Ευρώπη και τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα τεχνικά δεδομένα επιβάλλουν σαφή διάκριση μεταξύ πραγματικών δυνατοτήτων και πολιτικής υπερβολής.
Το Ιράν διαθέτει σημαντικό οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς.
Ο Khorramshahr έχει αναφερόμενη εμβέλεια περίπου 2.000 χιλιομέτρων, με ορισμένες εκτιμήσεις να την ανεβάζουν έως τα 3.000 χιλιόμετρα υπό συγκεκριμένες συνθήκες.
Ο Sejjil φθάνει περίπου τα 2.000 χιλιόμετρα, ο Emad περίπου τα 1.700, ενώ ο Ghadr προσεγγίζει τα 1.950 χιλιόμετρα.
Οι δυνατότητες αυτές σημαίνουν ότι περιοχές της νοτιοανατολικής Ευρώπης μπορούν να βρεθούν εντός εμβέλειας ορισμένων ιρανικών συστημάτων, ανάλογα με το σημείο εκτόξευσης και το μεταφερόμενο φορτίο. Δεν αποδεικνύουν, όμως, δυνατότητα πλήγματος σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Ακόμη σημαντικότερη είναι η διάκριση που αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Την ίδια στιγμή αναφέρεται πως με βάση την τεχνολογία Simorgh, που μπορεί να προσφέρει τεχνογνωσία δυνητικά αξιοποιήσιμη στην ανάπτυξη μεγαλύτερου βεληνεκούς πυραύλων, το Ιράν διαθέτει επιχειρησιακή ικανότητα για πλήγματα και στις ΗΠΑ.
Δημοσίευμα του Reuters τον Φεβρουάριο επισήμανε ότι οι προβλέψεις του Trump για επικείμενη ιρανική δυνατότητα πλήγματος στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υποστηρίζονταν από τις διαθέσιμες αμερικανικές εκτιμήσεις πληροφοριών.
Πάντως η υπερβολική προβολή της ιρανικής πυραυλικής απειλής εξυπηρετεί, επομένως, συγκεκριμένες πολιτικές σκοπιμότητες.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη νομιμοποίηση προηγούμενων στρατιωτικών αποφάσεων, την κινητοποίηση της αμερικανικής κοινής γνώμης και την άσκηση πίεσης στους Ευρωπαίους συμμάχους.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει το πυραυλικό της πρόγραμμα ως βασικό εργαλείο αποτροπής απέναντι σε αντιπάλους που διαθέτουν πολύ ισχυρότερες αεροπορικές δυνάμεις.
Η πρόσφατη προειδοποίηση του Mohsen Rezaei ότι αμερικανικές βάσεις στην Ευρώπη θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους εφόσον χρησιμοποιηθούν για νέες επιθέσεις εναντίον του Ιράν εντάσσεται σε αυτή τη λογική αποτροπής.
Παράλληλα, υπενθυμίζει πόσο καταστροφική θα μπορούσε να αποδειχθεί μια περαιτέρω γεωγραφική επέκταση του πολέμου.
Το πυρηνικό ζήτημα και η κρίση αξιοπιστίας της Ουάσιγκτον
Το πυρηνικό πρόγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί τον κεντρικό άξονα της αντιπαράθεσης.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας δηλώνει ότι δεν μπορεί να επαληθεύσει την κατάσταση των 440,9 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%, μετά τις επιθέσεις του Ιουνίου 2025 και τους περιορισμούς στην πρόσβαση των επιθεωρητών.
Η αβεβαιότητα αυτή είναι σοβαρή και απαιτεί διπλωματική αντιμετώπιση.
Δεν αποτελεί, ωστόσο, απόδειξη ότι το Ιράν έχει κατασκευάσει πυρηνικό όπλο ή έχει λάβει απόφαση να το κατασκευάσει.
Από ιρανικής σκοπιάς, η απαίτηση της Ουάσιγκτον για πλήρη διαφάνεια, ενώ διατηρεί την απειλή νέων βομβαρδισμών, εμπεριέχει θεμελιώδη αντίφαση.
Η ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και του επιστημονικού προσωπικού δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη διαδικασία επιθεωρήσεων.
Παράλληλα, η απόφαση του Trump το 2018 να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από την προηγούμενη πυρηνική συμφωνία έχει επιβαρύνει βαθιά την αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων.
Γιατί να αποδεχθεί η Τεχεράνη μια νέα συμφωνία χωρίς εγγυήσεις ότι η Ουάσιγκτον δεν θα την εγκαταλείψει εκ νέου;
Η νίκη δεν επιβάλλεται με διακηρύξεις
Το μεγαλύτερο στρατηγικό πρόβλημα του Trump είναι ότι επιδιώκει να εμφανίσει ως οριστική νίκη μια σύγκρουση της οποίας οι βασικές πολιτικές εκκρεμότητες παραμένουν άλυτες.
Το Ιράν έχει υποστεί σοβαρές ανθρώπινες, στρατιωτικές και οικονομικές απώλειες.
Η αντοχή του δεν πρέπει να εξιδανικεύεται ούτε να αποκρύπτει τις συνέπειες του πολέμου για τον πληθυσμό του.
Παραμένει, όμως, γεγονός ότι η αμερικανική ισχύς δεν έχει εξασφαλίσει μια σταθερή πολιτική διευθέτηση.
Η πιθανότερη εξέλιξη είναι ένας συνδυασμός παρατεταμένου αποκλεισμού, περιορισμένων αμοιβαίων διευκολύνσεων και συνεχιζόμενης στρατιωτικής αντιπαράθεσης χαμηλής έντασης.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και το παράδοξο της αμερικανικής στρατηγικής: ο πρόεδρος που διακηρύσσει ότι δεν χρειάζεται συμφωνία ενδέχεται τελικά να αναγκαστεί να αποδεχθεί πρακτικές ρυθμίσεις που θα λειτουργούν ως συμφωνία, χωρίς να φέρουν επισήμως αυτό το όνομα.
Για την Τεχεράνη, το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι να αποδείξει ότι μπορεί να νικήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Είναι να καταδείξει ότι δεν μπορεί να εξαναγκαστεί σε μονομερή συνθηκολόγηση.
Και αυτή ακριβώς είναι η ουσιαστικότερη αντίφαση της αμερικανικής εκστρατείας: η Ουάσιγκτον μπορεί να διαθέτει την ισχύ να συνεχίσει τον πόλεμο, αλλά δεν έχει αποδείξει ότι διαθέτει και την ισχύ να επιβάλει τους πολιτικούς όρους του τέλους του.
Όσο η Ουάσιγκτον συγχέει την οικονομική ασφυξία με τη στρατηγική επικράτηση και αντιμετωπίζει την ιρανική κυριαρχία ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης υπό στρατιωτική απειλή, τόσο θα διαιωνίζεται το αδιέξοδο.
Η πραγματική έξοδος δεν βρίσκεται σε έναν ακόμη βομβαρδισμό ή σε έναν αυστηρότερο αποκλεισμό.
Βρίσκεται στην αναγνώριση ότι η ασφάλεια της περιοχής δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στη διαρκή αποσταθεροποίηση του Ιράν, αλλά απαιτεί αμοιβαίες δεσμεύσεις, σεβασμό της κυριαρχίας και μια διπλωματική διευθέτηση που δεν θα ισοδυναμεί με παράδοση της μίας πλευράς.
www.bankingnews.gr
Έντονη κινητικότητα καταγράφεται στον άξονα Ισραήλ–ΗΠΑ, καθώς ο Ισραηλινός υπηρεσιακός πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu επιχειρεί να πείσει τον Αμερικανό πρόεδρο Donald Trump να επαναλάβει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν, την ώρα που η πολιτική του επιβίωση βρίσκεται υπό αμφισβήτηση.
Σύμφωνα με το Axios, ο διευθυντής της Mossad, Roman Gofman, στενός συνεργάτης του Netanyahu, βρίσκεται στην Ουάσιγκτον για επαφές με τον επικεφαλής της CIA, John Ratcliffe, ενώ ενδέχεται να μεταβεί στο Μαϊάμι για συνάντηση με τον Αμερικανό απεσταλμένο Steve Witkoff.
Ωστόσο, ο Trump εμφανίζεται απρόθυμος να εγκρίνει νέα στρατιωτική κλιμάκωση, προκρίνοντας τη συνέχιση του ναυτικού αποκλεισμού, την οικονομική πίεση και τη διερεύνηση διπλωματικής συμφωνίας με την Τεχεράνη.
Η στάση αυτή υποστηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που ανησυχούν για τις συνέπειες μιας νέας περιφερειακής ανάφλεξης.
Την ίδια στιγμή, ο Netanyahu έχει χάσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενώ ο Gadi Eisenkot έχει λάβει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Στην ισραηλινή αντιπολίτευση εντείνονται οι φόβοι ότι ο απερχόμενος πρωθυπουργός θα μπορούσε να προκαλέσει στρατιωτική κρίση με το Ιράν, δυσχεραίνοντας τις προσπάθειες πολιτικής αλλαγής.
Μάλιστα, ισραηλινά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η στρατιωτική ηγεσία δεν διαπιστώνει άμεση ανάγκη επίθεσης στην Τεχεράνη.
Επικίνδυνη στασιμότητα?????? Israel’s spy chief is in Washington as Netanyahu pushes Trump to RESUME the war against Iran. Mossad director Roman Gofman, one of Netanyahu’s closest confidants, is meeting CIA Director John Ratcliffe and is expected to travel to Miami to meet Steve Witkoff. But Trump has so far REJECTED Netanyahu’s pressure to return to combat. Instead, Trump is sticking with the naval blockade and economic pressure while exploring a possible deal, a position backed by Saudi Arabia, Qatar and the UAE. And the timing inside Israel is explosive: Netanyahu has lost his parliamentary majority, while Gadi Eisenkot has been tasked with trying to form a new government. Israeli opposition leaders are now concerned Netanyahu could launch an attack on Iran, or provoke an Iranian attack, to disrupt Eisenkot’s efforts. Source: Axios / Writer: Sol
— Mario Nawfal (@MarioNawfal) November 13, 2026
Είναι προφανές πως η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εισέρχεται σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση, κατά την οποία η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή δεν έχει μεταφραστεί σε πολιτική επικράτηση.
Έπειτα από περισσότερο από οκτώ μήνες πολέμου, οικονομικού αποκλεισμού και αλλεπάλληλων διπλωματικών πρωτοβουλιών, ο Donald Trump επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει την έννοια της νίκης, δηλώνοντας πλέον ότι η Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται συμφωνία με την Τεχεράνη.
Η τοποθέτηση αυτή, στις 12 Νοεμβρίου, δεν αποδεικνύει αμερικανική αυτοπεποίθηση.
Αντιθέτως, μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση αναγνώριση των ορίων μιας στρατηγικής που φιλοδοξούσε να επιβάλει τους όρους της στην Ισλαμική Δημοκρατία μέσω στρατιωτικών πληγμάτων και οικονομικού στραγγαλισμού.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ από το Ιράν.
Αυτό είναι δεδομένο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν μπορούν να μετατρέψουν αυτή την υπεροχή σε διαρκή γεωπολιτικό έλεγχο, εξαναγκάζοντας ένα κυρίαρχο κράτος να εγκαταλείψει τις αμυντικές δυνατότητες και τα στρατηγικά του συμφέροντα.
Μέχρι στιγμής, η Τεχεράνη έχει αποδείξει ότι η στρατιωτική πίεση δεν συνεπάγεται αυτομάτως πολιτική υποταγή.
Η αντίφαση της αμερικανικής πολιτικής
Η απόφαση του Trump να απομακρύνει ουσιαστικά τον αντιπρόεδρο JD Vance από τη διπλωματική διαχείριση του ιρανικού ζητήματος είναι χαρακτηριστική της αμερικανικής αμηχανίας.
Ο Vance είχε αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στις διαπραγματευτικές προσπάθειες, ενώ είχε συνδέσει το πολιτικό κόστος του πολέμου με τις εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικάνων.
Αντί, όμως, η Ουάσιγκτον να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της σύγκρουσης, ο Trump προτίμησε να στρέψει την προσοχή του αντιπροέδρου σε καταγγελίες περί διαφθοράς σε πολιτείες που διοικούνται από Δημοκρατικούς.
Η μετατόπιση αυτή αποκαλύπτει μια βαθύτερη αντίφαση: η αμερικανική κυβέρνηση επιμένει ότι έχει σχεδόν εξουδετερώσει την ιρανική στρατιωτική ισχύ, αλλά εξακολουθεί να θεωρεί αναγκαίους τον ναυτικό αποκλεισμό, τις οικονομικές κυρώσεις και τη διαρκή απειλή νέων επιθέσεων.
Εάν το Ιράν έχει πράγματι ηττηθεί αποφασιστικά, γιατί απαιτείται η συνέχιση ενός τόσο δαπανηρού μηχανισμού πίεσης;
Η απάντηση βρίσκεται στη διαφορά μεταξύ στρατιωτικής καταστροφής και στρατηγικής ήττας.
Οι υποδομές μπορούν να βομβαρδιστούν, αλλά η πολιτική βούληση, η γεωγραφία και η δυνατότητα ασύμμετρης αντίδρασης δεν εξαλείφονται με αεροπορικές επιδρομές.
Τα πέντε σενάρια για τις ΗΠΑ και η στρατηγική αντοχή της Τεχεράνης
Το πρώτο σενάριο αφορά την επίτευξη επίσημης συμφωνίας.
Η μεσολάβηση του Κατάρ έχει αναδείξει ένα σχέδιο δύο ημερών, με άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, αποδέσμευση μέρους των ιρανικών κεφαλαίων και επανέναρξη της πρόσβασης επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα επέτρεπε την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz ανοίγοντας τον δρόμο για συνομιλίες σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Ο υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi έχει διατηρήσει την ιρανική πρόταση στο τραπέζι.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία: παρά τις αμερικανικές κατηγορίες, η Τεχεράνη δεν έχει απορρίψει τη διπλωματία. Απαιτεί, ωστόσο, συγκεκριμένα ανταλλάγματα και εγγυήσεις αντί για μονομερείς παραχωρήσεις.
Το δεύτερο σενάριο είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον: μια συμφωνία χωρίς επίσημη επικύρωση.
Οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να περιορίσουν σταδιακά τις εχθρικές ενέργειες, επιτρέποντας τη διέλευση περισσότερων πετρελαιοφόρων και μειώνοντας την ένταση του αποκλεισμού, χωρίς τελετή υπογραφής ή πολιτική αναγνώριση συμβιβασμού.
Για τον Trump, μια τέτοια διευθέτηση θα προσέφερε τη δυνατότητα να αποφύγει την εικόνα της υποχώρησης.
Για την Τεχεράνη, θα αποτελούσε πρακτικό αποτέλεσμα της ανθεκτικότητάς της.
Το τρίτο σενάριο είναι η παράταση της πολιορκίας.
Ο Marco Rubio υποστηρίζει τη διατήρηση ισχυρής οικονομικής πίεσης, με την προσδοκία ότι η εξάντληση της ιρανικής οικονομίας θα υποχρεώσει την ηγεσία της χώρας να αποδεχθεί αμερικανικούς όρους.
Πρόκειται για μια πολιτική που μεταφέρει σημαντικό μέρος του κόστους στον άμαχο πληθυσμό.
Οι περιορισμοί στο εμπόριο, στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και στις ενεργειακές εξαγωγές δεν αποτελούν αφηρημένους γεωπολιτικούς μηχανισμούς. Επηρεάζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η ιρανική θέση, όπως εκφράστηκε από τον Mohammad Bagher Ghalibaf, είναι ότι η χώρα δεν πρόκειται να αποδεχθεί επ' αόριστον μια κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης».
Το τέταρτο σενάριο και το επικρατέστερο αφορά τη συνέχιση ενός πολέμου χαμηλότερης έντασης: επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, κυβερνοεπιθέσεις, ναυτικά επεισόδια και δράση περιφερειακών συμμάχων.
Το πέμπτο είναι η επιστροφή στη γενικευμένη σύγκρουση, ενδεχομένως έπειτα από ένα αιματηρό επεισόδιο ή μια λανθασμένη εκτίμηση.
Αυτός είναι και ο μεγαλύτερος κίνδυνος της αμερικανικής στρατηγικής: μια υποτιθέμενα ελεγχόμενη πολιορκία μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ενός πολύ ευρύτερου πολέμου.
Τα Στενά του Hormuz και το όριο της αμερικανικής ισχύος
Η στρατηγική σημασία των Στενών του Hormuz αποτελεί ίσως το ισχυρότερο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα της Τεχεράνης. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη, όπου ακόμη και περιορισμένες διαταραχές στη ναυσιπλοΐα προκαλούν διεθνείς οικονομικές αναταράξεις.
Ο Trump ισχυρίζεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ελέγχουν την κατάσταση. Όμως τα επανειλημμένα περιστατικά επιθέσεων σε εμπορικά πλοία δείχνουν ότι ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός δεν ισοδυναμεί με απόλυτο έλεγχο της θαλάσσιας περιοχής.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, οι ασύμμετρες ιρανικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν τη ναυσιπλοΐα και το ενεργειακό κόστος, παρά τη σημαντική αποδυνάμωση των συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων της χώρας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν δεν υφίσταται βαρύ οικονομικό πλήγμα. Ο αποκλεισμός περιορίζει τις πετρελαϊκές εξαγωγές, στερεί κρατικά έσοδα και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις. Αποδεικνύει, όμως, ότι υπάρχει και αντίστροφο κόστος για τη διεθνή οικονομία.
Η γεωγραφία προσφέρει στην Τεχεράνη ένα πλεονέκτημα που δεν μπορεί να εξουδετερωθεί αποκλειστικά με αεροπλανοφόρα. Η Ουάσιγκτον μπορεί να επιβάλλει αποκλεισμό, αλλά δυσκολεύεται να εγγυηθεί ταυτόχρονα την ανεμπόδιστη κίνηση των εμπορικών πλοίων.
Οι ιρανικοί πύραυλοι και η ευρωπαϊκή διάσταση
Στο πλαίσιο αυτής της αντιπαράθεσης, ο Trump επιχειρεί να παρουσιάσει το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα ως άμεση απειλή όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για την Ευρώπη και τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα τεχνικά δεδομένα επιβάλλουν σαφή διάκριση μεταξύ πραγματικών δυνατοτήτων και πολιτικής υπερβολής.
Το Ιράν διαθέτει σημαντικό οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς.
Ο Khorramshahr έχει αναφερόμενη εμβέλεια περίπου 2.000 χιλιομέτρων, με ορισμένες εκτιμήσεις να την ανεβάζουν έως τα 3.000 χιλιόμετρα υπό συγκεκριμένες συνθήκες.
Ο Sejjil φθάνει περίπου τα 2.000 χιλιόμετρα, ο Emad περίπου τα 1.700, ενώ ο Ghadr προσεγγίζει τα 1.950 χιλιόμετρα.
Οι δυνατότητες αυτές σημαίνουν ότι περιοχές της νοτιοανατολικής Ευρώπης μπορούν να βρεθούν εντός εμβέλειας ορισμένων ιρανικών συστημάτων, ανάλογα με το σημείο εκτόξευσης και το μεταφερόμενο φορτίο. Δεν αποδεικνύουν, όμως, δυνατότητα πλήγματος σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Ακόμη σημαντικότερη είναι η διάκριση που αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Την ίδια στιγμή αναφέρεται πως με βάση την τεχνολογία Simorgh, που μπορεί να προσφέρει τεχνογνωσία δυνητικά αξιοποιήσιμη στην ανάπτυξη μεγαλύτερου βεληνεκούς πυραύλων, το Ιράν διαθέτει επιχειρησιακή ικανότητα για πλήγματα και στις ΗΠΑ.
Δημοσίευμα του Reuters τον Φεβρουάριο επισήμανε ότι οι προβλέψεις του Trump για επικείμενη ιρανική δυνατότητα πλήγματος στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υποστηρίζονταν από τις διαθέσιμες αμερικανικές εκτιμήσεις πληροφοριών.
Πάντως η υπερβολική προβολή της ιρανικής πυραυλικής απειλής εξυπηρετεί, επομένως, συγκεκριμένες πολιτικές σκοπιμότητες.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη νομιμοποίηση προηγούμενων στρατιωτικών αποφάσεων, την κινητοποίηση της αμερικανικής κοινής γνώμης και την άσκηση πίεσης στους Ευρωπαίους συμμάχους.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει το πυραυλικό της πρόγραμμα ως βασικό εργαλείο αποτροπής απέναντι σε αντιπάλους που διαθέτουν πολύ ισχυρότερες αεροπορικές δυνάμεις.
Η πρόσφατη προειδοποίηση του Mohsen Rezaei ότι αμερικανικές βάσεις στην Ευρώπη θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους εφόσον χρησιμοποιηθούν για νέες επιθέσεις εναντίον του Ιράν εντάσσεται σε αυτή τη λογική αποτροπής.
Παράλληλα, υπενθυμίζει πόσο καταστροφική θα μπορούσε να αποδειχθεί μια περαιτέρω γεωγραφική επέκταση του πολέμου.
Το πυρηνικό ζήτημα και η κρίση αξιοπιστίας της Ουάσιγκτον
Το πυρηνικό πρόγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί τον κεντρικό άξονα της αντιπαράθεσης.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας δηλώνει ότι δεν μπορεί να επαληθεύσει την κατάσταση των 440,9 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%, μετά τις επιθέσεις του Ιουνίου 2025 και τους περιορισμούς στην πρόσβαση των επιθεωρητών.
Η αβεβαιότητα αυτή είναι σοβαρή και απαιτεί διπλωματική αντιμετώπιση.
Δεν αποτελεί, ωστόσο, απόδειξη ότι το Ιράν έχει κατασκευάσει πυρηνικό όπλο ή έχει λάβει απόφαση να το κατασκευάσει.
Από ιρανικής σκοπιάς, η απαίτηση της Ουάσιγκτον για πλήρη διαφάνεια, ενώ διατηρεί την απειλή νέων βομβαρδισμών, εμπεριέχει θεμελιώδη αντίφαση.
Η ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων και του επιστημονικού προσωπικού δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη διαδικασία επιθεωρήσεων.
Παράλληλα, η απόφαση του Trump το 2018 να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από την προηγούμενη πυρηνική συμφωνία έχει επιβαρύνει βαθιά την αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων.
Γιατί να αποδεχθεί η Τεχεράνη μια νέα συμφωνία χωρίς εγγυήσεις ότι η Ουάσιγκτον δεν θα την εγκαταλείψει εκ νέου;
Η νίκη δεν επιβάλλεται με διακηρύξεις
Το μεγαλύτερο στρατηγικό πρόβλημα του Trump είναι ότι επιδιώκει να εμφανίσει ως οριστική νίκη μια σύγκρουση της οποίας οι βασικές πολιτικές εκκρεμότητες παραμένουν άλυτες.
Το Ιράν έχει υποστεί σοβαρές ανθρώπινες, στρατιωτικές και οικονομικές απώλειες.
Η αντοχή του δεν πρέπει να εξιδανικεύεται ούτε να αποκρύπτει τις συνέπειες του πολέμου για τον πληθυσμό του.
Παραμένει, όμως, γεγονός ότι η αμερικανική ισχύς δεν έχει εξασφαλίσει μια σταθερή πολιτική διευθέτηση.
Η πιθανότερη εξέλιξη είναι ένας συνδυασμός παρατεταμένου αποκλεισμού, περιορισμένων αμοιβαίων διευκολύνσεων και συνεχιζόμενης στρατιωτικής αντιπαράθεσης χαμηλής έντασης.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και το παράδοξο της αμερικανικής στρατηγικής: ο πρόεδρος που διακηρύσσει ότι δεν χρειάζεται συμφωνία ενδέχεται τελικά να αναγκαστεί να αποδεχθεί πρακτικές ρυθμίσεις που θα λειτουργούν ως συμφωνία, χωρίς να φέρουν επισήμως αυτό το όνομα.
Για την Τεχεράνη, το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι να αποδείξει ότι μπορεί να νικήσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Είναι να καταδείξει ότι δεν μπορεί να εξαναγκαστεί σε μονομερή συνθηκολόγηση.
Και αυτή ακριβώς είναι η ουσιαστικότερη αντίφαση της αμερικανικής εκστρατείας: η Ουάσιγκτον μπορεί να διαθέτει την ισχύ να συνεχίσει τον πόλεμο, αλλά δεν έχει αποδείξει ότι διαθέτει και την ισχύ να επιβάλει τους πολιτικούς όρους του τέλους του.
Όσο η Ουάσιγκτον συγχέει την οικονομική ασφυξία με τη στρατηγική επικράτηση και αντιμετωπίζει την ιρανική κυριαρχία ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης υπό στρατιωτική απειλή, τόσο θα διαιωνίζεται το αδιέξοδο.
Η πραγματική έξοδος δεν βρίσκεται σε έναν ακόμη βομβαρδισμό ή σε έναν αυστηρότερο αποκλεισμό.
Βρίσκεται στην αναγνώριση ότι η ασφάλεια της περιοχής δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στη διαρκή αποσταθεροποίηση του Ιράν, αλλά απαιτεί αμοιβαίες δεσμεύσεις, σεβασμό της κυριαρχίας και μια διπλωματική διευθέτηση που δεν θα ισοδυναμεί με παράδοση της μίας πλευράς.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών